Loden leidingen: zo herken je ze en dit doe je eraan
Woon je in een huis van vóór 1960? Dan kunnen er nog loden leidingen in zitten. Lood kan in je kraanwater terechtkomen en is vooral schadelijk voor jonge kinderen en ongeboren baby's. Hier lees je hoe je ze herkent, hoe je je water laat testen en wat je doet tot ze vervangen zijn.
Kort antwoord
Loden leidingen zitten alleen in huizen die vóór 1960 zijn gebouwd. Lood is dof grijs, klinkt dof als je erop tikt en wordt zilverkleurig als je erin krast. Het mag maximaal 5 microgram per liter in drinkwater zitten. Laat de leidingen vervangen; tot die tijd drinken zwangeren en kinderen tot en met 7 jaar beter flessenwater.
Bron: RIVM: Loden leidingen
Geschreven door Tomas, oprichter van Water-zuivering · 4 jaar ervaring met waterzuivering
Loden leidingen herkennen in 5 stappen
Je hoeft geen installateur te zijn om een eerste check te doen. Deze stappen komen uit de adviezen van de gemeente Utrecht en de Rijksoverheid.
- 1
Check het bouwjaar
Is je huis gebouwd in 1960 of later, dan heb je vrijwel zeker geen loden leidingen. Het bouwjaar vind je in de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) of op de kaart van de Atlas Leefomgeving.
- 2
Zoek de watermeter
Die zit meestal in de meterkast, bij de cv-ketel of onder een luik bij de voor- of achterdeur. Bekijk de leiding aan beide kanten van de meter.
- 3
Tik op de leiding
Tik er met een lepel of ander metalen voorwerp tegen. Een loden leiding klinkt dof. Koper en kunststof klinken heller.
- 4
Kijk naar kleur en vorm
Lood is dof grijs, vaak dikker dan een gewone waterleiding en heeft een onregelmatige vorm met verdikkingen. Koper is groen of roodbruin.
- 5
Kras er voorzichtig in
Schuur of kras een klein stukje op. Wordt het zilverkleurig en glimmend, dan is het waarschijnlijk lood.
Let op: ook als de leiding bij de watermeter van koper is, kan er verderop nog lood zitten. Leidingen onder de vloer en in de muren zijn bij verbouwingen vaak blijven zitten, omdat ze lastig te bereiken zijn. Twijfel je, laat dan je water testen of een installateur kijken.
Waarom is lood in drinkwater schadelijk?
Lood is een zwaar metaal dat zich in je lichaam ophoopt. Volgens het RIVM kan te veel lood bij jonge kinderen de intelligentie verlagen. Bij een hoge blootstelling kan het ook de nieren en de bloeddruk aantasten. Ongeboren kinderen zijn extra kwetsbaar, daarom gelden de strengste adviezen voor zwangeren.
In het Drinkwaterbesluit staat dat drinkwater maximaal 5 microgram lood per liter mag bevatten. Die norm was eerder 10 microgram en is op advies van de Gezondheidsraad gehalveerd. Het water dat het drinkwaterbedrijf levert, zit daar ruim onder. Het lood komt pas in je water als het door een loden leiding in je eigen huis stroomt, vooral als het daar lang heeft stilgestaan.
Water uit loden leidingen is daarom niet hetzelfde als slecht kraanwater. Het Nederlandse kraanwater zelf is goed; lees daarover meer in is kraanwater veilig? en in onze uitleg over de drinkwaternormen in Nederland.
Wat doe je tot de loden leidingen weg zijn?
Vervangen kost tijd. Het Voedingscentrum geeft per groep een duidelijk advies voor de periode ertussen.
| Voor wie | Advies |
|---|---|
| Zwangeren, baby’s en kinderen tot en met 7 jaar | Drink geen water uit loden leidingen, ook niet in thee, koffie, flesvoeding, soep of pasta. Gebruik flessenwater of water uit niet-loden leidingen. Aardappels en groente koken en fruit wassen mag wel. |
| Kinderen vanaf 8 jaar en volwassenen | Niet langdurig drinken. Tijdelijk mag het als je weet waar de loden leiding zit en hoe lang hij is: laat dan eerst ongeveer 1 liter per 5 meter leiding doorstromen. Weet je dat niet, volg dan het advies voor jonge kinderen. |
| Iedereen | Koken haalt geen lood uit water. Gebruik voor drinken en koken alleen koud water uit de kraan. |
Maak je flesvoeding? Gebruik dan flessenwater waarvan op het etiket staat dat het geschikt is voor babyvoeding. Meer daarover lees je in kraanwater voor babyvoeding.
Lood in je kraanwater laten testen
Wil je zeker weten of er lood in je water zit, laat het dan testen. De Rijksoverheid noemt een prijs van ongeveer 50 euro. Zo gaat het meestal:
- Je bestelt een testpakket, bijvoorbeeld via loodinwatertesten.nl. Dat is een initiatief van Het Waterlaboratorium met de drinkwaterbedrijven Dunea, PWN en Waternet.
- Je laat het water minstens zes uur stilstaan, bijvoorbeeld ’s nachts.
- ’s Ochtends vang je het eerste water op in de monsterflesjes en stuur je ze met het gratis retourlabel naar het lab.
- De uitslag krijg je per mail.
Een test zegt iets over het moment van meten. Ook een uitslag onder de norm betekent niet dat loden leidingen veilig zijn: hoeveel lood er in je water komt, wisselt. Wil je meer weten over wat je allemaal kunt laten onderzoeken, lees dan drinkwater laten testen.
Loden leidingen vervangen: wie doet en betaalt wat?
- Het drinkwaterbedrijf is verantwoordelijk voor de leiding van de straat tot aan de watermeter. Zit daar nog lood, dan neemt het waterbedrijf contact met je op; je kunt ook zelf bellen.
- De eigenaar van het huis is verantwoordelijk voor alle leidingen vanaf de watermeter het huis in. Laat het werk doen door een erkende installateur of loodgieter.
- Huur je? Dan moet de verhuurder de loden leidingen vervangen. Sinds 2022 zijn ze in huurwoningen en kinderopvanglocaties verboden. Doet de verhuurder niets, dan kun je het als ernstig gebrek melden bij de Huurcommissie en mogelijk huurverlaging krijgen.
Wat kost het en is er subsidie?
Een vaste prijs is er niet. De kosten hangen af van hoeveel meter leiding er vervangen moet worden, of die zichtbaar mag blijven of in de muur weggewerkt moet worden, en of er vloeren open moeten. Vraag daarom altijd een offerte bij een installateur.
Van 1999 tot 2005 bestond er een landelijke subsidie om loden leidingen te vervangen. Een nieuwe landelijke regeling is er niet. De Rijksoverheid raadt aan bij je gemeente na te vragen of daar iets mogelijk is. Grote steden als Amsterdam en Rotterdam vervangen vooral de leidingen in hun eigen gebouwen, te beginnen bij plekken waar veel kinderen komen.
Kun je lood uit je water filteren?
Eerlijk antwoord: een filter is geen oplossing voor loden leidingen. Het Voedingscentrum waarschuwt dat niet bekend is of filters die als loodverwijderend worden verkocht goed genoeg werken, en dat sommige filters bacteriegroei kunnen veroorzaken als je ze niet op tijd vervangt.
Een omgekeerde-osmosefilter werkt anders dan een filterkan: het membraan met poriën van 0,0001 micron houdt opgeloste metalen zoals lood grotendeels tegen. Dat maakt het een goede aanvulling als je, ook na het vervangen van je leidingen, zo schoon mogelijk drinkwater wilt. Vervang eerst de loden leidingen, en kies daarna pas welk waterfilter bij je past.
Nieuwe leidingen of een nieuwe kraan?
Ook nieuwe leidingen en kranen kunnen de eerste tijd kleine hoeveelheden metaal afgeven. Het Voedingscentrum adviseert daarom de eerste drie maanden het water eerst te laten doorstromen: ongeveer 1 liter per 5 meter leiding. Heb je alleen een nieuwe kraan, dan is ongeveer 10 seconden doorspoelen genoeg. Het spoelwater kun je gebruiken voor de planten of de afwas. Na drie maanden vervalt dit advies.
Woon je in een stad met veel oude bebouwing, zoals Amsterdam? Lees dan ook wat we schreven over drinkwater in Amsterdam.
Veelgestelde vragen over loden leidingen
Tot welk jaar zijn loden leidingen gebruikt?
Sinds 1960 mogen loden drinkwaterleidingen niet meer worden aangelegd. Huizen die vóór 1960 zijn gebouwd, kunnen ze dus nog hebben, ook als een deel van de leidingen al is vervangen. Vooral leidingen onder de vloer en in muren worden vaak vergeten.
Hoe weet ik of ik loden leidingen heb?
Kijk eerst naar het bouwjaar. Bekijk daarna de leiding bij de watermeter: lood is dof grijs, klinkt dof als je erop tikt, heeft vaak verdikkingen en wordt zilverkleurig als je er een krasje in maakt. Zekerheid krijg je met een watertest of een installateur.
Is het verplicht om loden leidingen te vervangen?
Voor eigenaar-bewoners is er geen wettelijke plicht, wel het dringende advies van het RIVM en de overheid. Sinds 2022 zijn loden leidingen verboden in huurwoningen en kinderopvanglocaties. Een verhuurder moet ze dus vervangen.
Wat kost een test op lood in drinkwater?
Volgens de Rijksoverheid ongeveer 50 euro. Bij loodinwatertesten.nl, een initiatief van Het Waterlaboratorium met Dunea, PWN en Waternet, bestel je monsterflesjes en stuur je ze gratis retour naar het lab.
Wie betaalt het vervangen van loden leidingen?
De eigenaar van het huis betaalt de leidingen vanaf de watermeter het huis in. Het drinkwaterbedrijf is verantwoordelijk voor de leiding van de straat tot aan de watermeter. In een huurwoning moet de verhuurder de leidingen vervangen.
Helpt koken tegen lood in drinkwater?
Nee. Het Voedingscentrum zegt dat koken geen lood uit water verwijdert. Gebruik bovendien geen warm water uit de kraan om mee te koken of te drinken.
Haalt een waterfilter lood uit het water?
Dat verschilt sterk per filter. Het Voedingscentrum waarschuwt dat niet bekend is of filters die als loodverwijderend worden verkocht goed genoeg werken. Een omgekeerde-osmosemembraan houdt opgeloste metalen zoals lood grotendeels tegen, maar het vervangen van de leidingen blijft de echte oplossing.
Leidingen vervangen? Maak het drinkwater meteen extra schoon
Een osmosesysteem onder het aanrecht filtert opgeloste metalen, PFAS, medicijnresten en microplastics uit je drinkwater. Vraag vrijblijvend een offerte aan.
Vraag vrijblijvend een offerte aan