Legionella voorkomen thuis: douche, boiler en leidingwater
Legionella voorkomen is thuis vooral een kwestie van de juiste temperatuur en geen water lang laten stilstaan. In dit artikel lees je wat legionella is, hoe je besmet kunt raken, wat het RIVM en de GGD adviseren en wat een filter wel en niet kan. Eerlijk vooraf: onze waterzuiveraar is voor drinkwater en lost legionella niet op. Daarom staat hier gewoon wat wel werkt.
Kort antwoord
De kans dat je thuis ziek wordt door legionella is erg klein. Je beperkt de groei door je boiler of combiketel op minstens 60 °C te zetten, de douchekop te ontkalken en slangen en sproeiers te laten leeglopen. Van water drinken word je niet ziek: je raakt alleen besmet door nevel in te ademen.
Bron: RIVM: legionella
Geschreven door Tomas, oprichter van Water-zuivering · 4 jaar ervaring met waterzuivering · Bijgewerkt 12 november 2026
Wat is legionella?
Legionella is een bacterie die van nature in water en in tuinaarde voorkomt. In kleine aantallen is hij onschuldig. Het wordt pas een probleem als de bacterie zich kan vermeerderen in lauw, stilstaand water en je daarna de nevel van dat water inademt.
Komt de bacterie in je longen, dan kun je ziek worden. Meestal blijft het bij griepachtige klachten. Soms ontstaat een ernstige longontsteking: de veteranenziekte. Volgens het RIVM komt die in Nederland ongeveer 500 keer per jaar voor.
Temperatuur bepaalt alles
Of legionella groeit, hangt vooral af van de temperatuur van het water:
| Temperatuur | Wat doet legionella? | Waar kom je dit tegen? |
|---|---|---|
| Onder 25 °C | De bacterie groeit niet of nauwelijks | Koud kraanwater. De wet zegt dat drinkwater aan de kraan niet warmer mag zijn dan 25 °C. |
| 25 tot 45 °C | De bacterie groeit, vooral in stilstaand water | Een lauwe boiler, een tuinslang in de zon, een bubbelbad, een doucheslang die lang niet gebruikt is. |
| Boven 60 °C | De bacterie gaat dood | Een goed afgestelde boiler of combiketel, een waterkoker, een koffiezetapparaat. |
Hoe warm of koud het water uit je kraan normaal is, lees je in kraanwater temperatuur.
Hoe raak je besmet met legionella?
Alleen door de bacterie in te ademen. Dat gebeurt als water met legionella wordt verneveld tot heel kleine druppeltjes. Het RIVM noemt deze situaties:
- sproeiend water, zoals een douche, een tuinslang met sproeikop of een hogedrukspuit;
- een bubbelbad met luchtbellen;
- apparaten die water vernevelen, zoals een luchtbevochtiger of een apneu-apparaat (CPAP);
- natte koeltorens van gebouwen en fabrieken;
- stofdeeltjes van tuinaarde of potgrond.
Van drinken word je niet ziek
Dit is het grootste misverstand. Je kunt water waar legionella in zit gewoon drinken zonder ziek te worden, zeggen het RIVM en Thuisarts. Alleen mensen met ernstige slikproblemen lopen risico, omdat zij water in hun longen kunnen krijgen. Legionella is ook niet besmettelijk van mens op mens.
Ook van een waterkoker, koffiezetapparaat of een bakje water op de verwarming krijg je het niet. Daar wordt het water heter dan 60 °C of komt er geen nevel vrij.
Wie loopt meer risico?
De meeste mensen worden niet ziek, ook niet als ze de bacterie binnenkrijgen. De kans op een ernstige longontsteking is groter bij ouderen, rokers, mensen met een chronische ziekte en mensen die medicijnen gebruiken die de afweer remmen. Onder de 40 jaar komt veteranenziekte bijna niet voor.

Legionella voorkomen in huis: vijf maatregelen
Je hoeft thuis geen ingewikkelde dingen te doen. Dit zijn de adviezen van het RIVM, in volgorde van belang:
- 1
Zet je boiler of combiketel op minstens 60 °C
Dit is het belangrijkste advies van het RIVM. Zet het warme water niet lager om energie te besparen. Heb je een warmtepomp met boilervat? Kijk dan in de handleiding of hij het water regelmatig naar 60 °C verwarmt. Veel toestellen doen dat vanzelf met een wekelijks programma.
- 2
Ontkalk de douchekop regelmatig
In kalk en vuil kunnen bacteriën zich hechten. Leg de douchekop af en toe een uur in schoonmaakazijn. Ben je (bijna) met pensioen of heb je een ziekte? Dan raadt het RIVM aan om de doucheslang en douchekop elke twee à drie jaar te vervangen.
- 3
Laat slangen en sproeiers leeglopen
Laat de tuinslang, hogedrukspuit en plantenspuit na gebruik leeglopen en leg ze niet in de zon. Water dat in een warme slang blijft staan, is een ideale plek voor de bacterie.
- 4
Maak apparaten met nevel goed schoon
Vul een luchtbevochtiger of apneu-apparaat (CPAP) met afgekoeld gekookt water en ververs dat volgens de gebruiksaanwijzing. Reinig een bubbelbad zoals de fabrikant voorschrijft.
- 5
Laat de waterleiding aanleggen door een vakman
Een koudwaterleiding die vlak naast een warme leiding of vloerverwarming ligt, warmt op. Een erkend installatiebedrijf weet hoe dat voorkomen wordt.
Na vakantie: moet je de leidingen doorspoelen?
Ben je een week of langer weg geweest, dan heeft het water in je leidingen al die tijd stilgestaan. De GGD adviseert om kranen en de douche dan door te spoelen: 2 minuten koud water en 2 minuten warm water. Houd de douchekop daarbij laag, bijvoorbeeld in een emmer of vlak boven het putje, en zet een raam open. Zo adem je zo min mogelijk nevel in.
Het RIVM plaatst er een eerlijke kanttekening bij. Doorspoelen is goed om het drinkwater te verversen, maar het is geen echte legionellapreventie. Zit de bacterie in een leiding, dan spoel je hem er niet zomaar uit. Dat is ook minder erg dan het klinkt: ziekmakende legionella zit thuis meestal niet in de leidingen, en zelfs dan krijgen mensen bijna nooit een longontsteking.
Ga je op reis? Het RIVM krijgt elk jaar zo'n 100 tot 150 meldingen van mensen die in het buitenland besmet raakten. Laat in een hotelkamer of vakantiehuis de douche eerst even lopen voordat je eronder stapt. Meer over water op reis lees je in kraanwater in het buitenland.
Helpt een legionella filter of een douchekop met filter?
Er bestaan douchekoppen en kraanfilters met een heel fijn membraan dat bacteriën tegenhoudt. Ziekenhuizen, zorginstellingen en hotels gebruiken ze als er legionella in de installatie is gevonden, tot het probleem bij de bron is opgelost. Zo'n legionella filter werkt, maar heeft een beperkte levensduur: na een paar weken tot maanden moet je het vervangen.
Voor een gewoon huishouden noemt het RIVM filters niet als maatregel. De basis is een boiler op 60 °C en schone douchespullen. Hoor je bij een risicogroep en maak je je zorgen? Overleg dan met je huisarts of de GGD. Let ook op het verschil met een gewoon waterfilter voor de douche: dat is gemaakt voor chloor en kalk, niet om bacteriën tegen te houden.
En een waterzuiveraar onder het aanrecht?
Die helpt hier niet, en dat zeggen we er eerlijk bij. Een osmosemembraan houdt bacteriën tegen, maar het filtert alleen het koude water dat je drinkt en waarmee je kookt. Legionella is een probleem van warm water en nevel, en van drinken word je niet ziek. Een waterzuiveraar koop je voor andere stoffen, zoals PFAS, kalk en medicijnresten.
Legionellabesmetting: klachten en wat je dan doet
Word je ziek, dan is dat meestal twee tot tien dagen na de besmetting. Het begint als een griep:
- hoofdpijn en spierpijn
- koorts
- een droge hoest
- misselijkheid of diarree
Bij een longontsteking komen daar benauwdheid, pijn bij het ademen, hoge koorts, koude rillingen en soms verwardheid bij. Bel dan je huisarts. Een longontsteking door legionella wordt behandeld met antibiotica, vaak in het ziekenhuis. De meeste mensen genezen, maar het herstel kan lang duren. De arts meldt elke patiënt bij de GGD, die daarna zoekt naar de bron.
Huurwoning, appartement of vakantiepark
Thuis ben je zelf verantwoordelijk voor je boiler en je douche. Voor plekken met een groter risico gelden strengere regels. Ziekenhuizen, zorginstellingen, hotels, sauna's, zwembaden en campings zijn wettelijk verplicht om een risicoanalyse en een beheersplan te hebben. Heb je in een flat een gezamenlijke warmwaterinstallatie en twijfel je? Vraag je verhuurder of VvE wat zij aan legionellabeheer doen.
Wil je je water laten onderzoeken? In drinkwater laten testen lees je waar dat kan en wat een laboratorium meet. Hoe het koude kraanwater in Nederland wordt bewaakt, staat in is kraanwater veilig?
Veelgestelde vragen over legionella voorkomen
Hoe voorkom je legionella thuis?
Zet je boiler of combiketel op minstens 60 °C, ontkalk de douchekop regelmatig, laat tuinslang en plantenspuit na gebruik leeglopen en maak apparaten die water vernevelen goed schoon. De kans dat je thuis ziek wordt door legionella is volgens het RIVM erg klein.
Kun je legionella krijgen van water drinken?
Nee. Je wordt niet ziek door water te drinken waar legionella in zit. Je raakt alleen besmet als je heel kleine druppeltjes water met de bacterie inademt, bijvoorbeeld de nevel van een douche. Een uitzondering zijn mensen met ernstige slikproblemen.
Moet je de kranen doorspoelen na vakantie?
Doorspoelen is goed om het water in de leidingen te verversen. De GGD adviseert 2 minuten koud en 2 minuten warm water als je een kraan of douche meer dan een week niet hebt gebruikt. Het RIVM zegt er wel bij dat spoelen geen legionella uit de leiding verwijdert, en dat ziekmakende legionella thuis meestal niet in de leidingen zit.
Bij welke temperatuur gaat legionella dood?
Boven 60 °C gaat de bacterie dood. Tussen 25 en 45 °C groeit hij juist, vooral in water dat stilstaat. Daarom is het advies om de boiler of combiketel op minstens 60 °C te zetten.
Helpt een legionella filter of een douchekop met filter?
Een speciaal legionellafilter met een heel fijn membraan houdt bacteriën tegen. Ziekenhuizen en zorginstellingen gebruiken ze als er legionella is gevonden. Je moet het filter wel op tijd vervangen, meestal na een paar weken tot maanden. Voor een gewoon huishouden is het geen standaard advies: een goed afgestelde boiler is de basis.
Wat zijn de klachten van een legionellabesmetting?
De meeste mensen worden niet ziek. Word je wel ziek, dan is dat meestal twee tot tien dagen na de besmetting. Het begint met griepachtige klachten zoals hoofdpijn, spierpijn, koorts en een droge hoest. Soms volgt een ernstige longontsteking. Bel de huisarts als je benauwd wordt of hoge koorts krijgt.
Is legionella besmettelijk?
Nee. Iemand die ziek is door legionella kan anderen niet besmetten. Je kunt de bacterie alleen oplopen door besmette waternevel of deeltjes tuinaarde in te ademen.
Houdt een waterfilter onder het aanrecht legionella tegen?
Een osmosemembraan houdt bacteriën tegen, maar dat lost het legionellarisico niet op. Legionella is een probleem van warm water en nevel, zoals onder de douche. Een filter voor koud drinkwater in de keuken doet daar niets aan, en van drinken word je ook niet ziek.
Bronnen
- RIVM: legionella (bijgewerkt 6 juli 2026)
- GGD Amsterdam: legionella voorkomen en melden
- Thuisarts: ik heb longontsteking door legionella
- PWN: onderzoek naar opwarming van het drinkwater
Dit artikel geeft algemene informatie en is geen medisch advies. Heb je klachten, neem dan contact op met je huisarts.
Zuiver drinkwater uit je eigen kraan
Voor het water dat je drinkt en waarmee je kookt: een osmosesysteem onder je aanrecht houdt PFAS, kalk en medicijnresten tegen. Vraag vrijblijvend een offerte aan.
Vraag vrijblijvend een offerte aan