Medicijnresten in drinkwater en microplastics: wat zit er echt in?
Over medicijnresten in drinkwater en microplastics verschijnen regelmatig verontrustende berichten. Wat meten onderzoekers echt in het Nederlandse kraanwater? Hier lees je de cijfers van het RIVM en KWR, wat drinkwaterbedrijven eraan doen en wat je zelf kunt doen als je verder wilt gaan dan de norm.
Kort antwoord
Medicijnresten zitten vooral in sporen in drinkwater dat van rivierwater wordt gemaakt; volgens het RIVM vormen ze geen gezondheidsrisico. In kraanwater zitten 1 à 2 microplastics per liter, minder dan 1% van wat je dagelijks binnenkrijgt. Flessenwater bevat er meer. Wil je ook die sporen kwijt, dan houdt een osmosemembraan ze grotendeels tegen.
Bron: H2O: Microplastics in het vizier (KWR, Vitens, Oasen, Het Waterlaboratorium, 2025)
Geschreven door Tomas, oprichter van Water-zuivering · 4 jaar ervaring met waterzuivering
Hoe komen medicijnresten in drinkwater?
Een groot deel van de medicijnen die we slikken, plassen we weer uit. Rioolwaterzuiveringen halen er een deel van weg, maar niet alles. De rest komt in rivieren zoals de Rijn en de Maas terecht. Uit dat rivierwater maken drinkwaterbedrijven in vooral het westen en zuiden van het land drinkwater.
In het rivierwater worden geregeld medicijnen gemeten, zoals het diabetesmiddel metformine, de bloeddrukverlager metoprolol en het anti-epilepticum carbamazepine. Bij innamepunten aan de Maas liggen sommige concentraties boven de signaleringswaarde van 0,1 microgram per liter die drinkwaterbedrijven aanhouden. Dat is geen gezondheidsgrens, maar een alarmbel: boven die waarde gaan ze extra meten en onderzoeken.
Drinkwater uit grondwater heeft hier veel minder mee te maken. Grondwater is goed beschermd door de bodem. Waar jouw kraanwater vandaan komt, lees je bijvoorbeeld in kraanwater Utrecht (grondwater) en drinkwater Dordrecht en Zwijndrecht (Maaswater).
Zijn medicijnresten in drinkwater gevaarlijk?
Het RIVM heeft dat onderzocht. In 2018 beoordeelde het 42 opkomende stoffen die in de jaren 2013 tot en met 2015 boven de signaleringswaarde uitkwamen in oppervlaktewater voor drinkwater. Daaronder waren medicijnresten, bestrijdingsmiddelen, zoetstoffen en industriële stoffen. De conclusie: ze vormen geen risico voor de gezondheid via drinkwater. De hoogst gemeten concentraties bleven voor elke stof ruim onder de drinkwaterrichtwaarde.
Er zijn wel kanttekeningen. Voor veel medicijnresten is nog weinig bekend over de effecten van heel lage hoeveelheden over lange tijd, en er bestaan geen aparte wettelijke normen voor. Lees daarover meer in drinkwaternormen in Nederland. Ook voor het milieu zijn medicijnresten een probleem: in rivieren hebben ze effect op vissen en ander waterleven.
En hormonen?
Resten van hormonen, bijvoorbeeld uit de anticonceptiepil, horen bij dezelfde groep. Ze komen ook via het riool in de rivieren en worden net als andere medicijnresten grotendeels weggezuiverd. In drinkwater gaat het hooguit om sporen.
Hoeveel microplastics zitten er in kraanwater?
Microplastics zijn plastic deeltjes kleiner dan 5 millimeter. Onderzoekers van KWR, Vitens, Oasen en Het Waterlaboratorium hebben ze de afgelopen jaren gemeten in bronnen, zuiveringen en in het leidingnet. Hun resultaten, gepubliceerd in maart 2025:
| Waar gemeten | Aantal microplastics | Toelichting |
|---|---|---|
| Drinkwater gemaakt van oppervlaktewater | minder dan 2.000 per m³ | deeltjes van 20 tot 500 micrometer |
| Drinkwater gemaakt van grondwater | rond 1.500 per m³ | |
| Kraanwater in het leidingnet | 1.000 tot 2.000 per m³ | dat is 1 à 2 deeltjes per liter |
| Wat je er gemiddeld per dag van binnenkrijgt | hooguit rond 3 deeltjes | minder dan 1% van je totale inname |
De zuivering haalt er volgens hetzelfde onderzoek 80 tot 99% uit, en er zijn geen aanwijzingen dat er onderweg in het leidingnet microplastics bijkomen. Flessenwater bevat juist veel meer microplastics dan kraanwater. Wat microplastics op lange termijn met je lichaam doen, wordt nog onderzocht, onder meer in een groot onderzoeksprogramma van ZonMw.
Wat doen drinkwaterbedrijven eraan?
Drinkwaterbedrijven die rivierwater gebruiken, zuiveren in meerdere stappen: bezinken, filtreren, actieve kool, en soms duininfiltratie of membranen. Ze meten continu en houden de signaleringswaarde in de gaten. Daarnaast pleiten ze voor aanpak bij de bron: minder medicijnen in het riool, betere rioolwaterzuiveringen en het terugbrengen van ongebruikte medicijnen naar de apotheek.
Je kunt zelf ook iets doen: gooi oude medicijnen nooit door de wc of de gootsteen, maar lever ze in bij de apotheek of de milieustraat.
Welk filter houdt medicijnresten en microplastics tegen?
- Filterkan of kraanfilter: werkt met actieve kool. Goed voor smaak en geur, en het houdt een deel van de organische stoffen vast. Microplastics en veel medicijnresten gaan er grotendeels doorheen.
- Omgekeerde osmose: perst water door een membraan met poriën van 0,0001 micron. Microplastics zijn duizenden keren groter en blijven achter, net als de meeste opgeloste stoffen, zoals medicijnresten en PFAS.
Het osmosesysteem van Water-zuivering combineert een koolstofvoorfilter, een osmosemembraan en een nafilter. Welk type filter bij jou past, lees je in de vergelijking van soorten waterfilters.
Flessenwater als alternatief?
Wie zich zorgen maakt over microplastics, grijpt soms naar flessenwater. Dat is geen goed idee: volgens de onderzoekers bevat flessenwater veel meer microplastics dan kraanwater. Het kost bovendien veel meer geld en levert plastic afval op. Meer daarover in kraanwater vs. flessenwater.
Ben je benieuwd naar andere stoffen in kraanwater? Lees dan PFAS in kraanwater en is kraanwater veilig?
Veelgestelde vragen over medicijnresten in drinkwater
Zitten er medicijnresten in drinkwater?
In sporen, vooral in drinkwater dat van rivierwater wordt gemaakt. Medicijnen komen via urine en het riool in de Rijn en de Maas. Drinkwaterbedrijven zuiveren het grootste deel eruit. Het RIVM concludeerde in 2018 dat de opkomende stoffen in de bronnen, waaronder medicijnresten, geen risico voor de gezondheid vormen via drinkwater.
Zijn er normen voor medicijnresten in drinkwater?
Voor de meeste medicijnresten bestaat geen aparte wettelijke norm. Drinkwaterbedrijven gebruiken wel een signaleringswaarde van 0,1 microgram per liter voor stoffen die door mensen in het milieu komen. Komt een stof daarboven, dan gaan ze extra meten en onderzoeken.
Hoeveel microplastics zitten er in kraanwater?
Volgens onderzoek van KWR, Vitens, Oasen en Het Waterlaboratorium (2025) zit er in kraanwater 1.000 tot 2.000 microplastics per kubieke meter. Dat is 1 à 2 deeltjes per liter. Via drinkwater krijg je hooguit rond 3 deeltjes per dag binnen.
Bevat flessenwater minder microplastics dan kraanwater?
Nee, juist meer. De onderzoekers schrijven dat flessenwater veel meer microplastics bevat dan kraanwater. Overstappen op flessenwater is dus geen oplossing.
Zitten er hormonen in kraanwater?
Resten van hormonen, bijvoorbeeld uit de anticonceptiepil, horen bij de medicijnresten die via het riool in rivieren komen. Ze worden net als andere medicijnresten grotendeels weggezuiverd en in drinkwater hooguit in sporen gevonden.
Haalt een waterfilter medicijnresten eruit?
Een filterkan met actieve kool houdt een deel tegen. Een omgekeerde-osmosemembraan met poriën van 0,0001 micron houdt de meeste opgeloste stoffen tegen, dus ook medicijnresten, en ook microplastics.
Is kraanwater dan nog veilig om te drinken?
Ja. Nederlands kraanwater voldoet aan strenge normen, en de gemeten hoeveelheden zijn klein. Filteren is een keuze voor wie verder wil gaan dan de norm, geen noodzaak.
Ook de laatste sporen uit je drinkwater
Een osmosesysteem onder het aanrecht filtert medicijnresten, microplastics, PFAS en kalk uit je kraanwater. Vraag vrijblijvend een offerte aan.
Vraag vrijblijvend een offerte aan